kazimierz dolny
imieniny: Wiktora i Małgorzaty
Środa 17 października 2018
Brulion on-line NR2
Wspomnień o Janie Gotardzie ciąg dalszy
Jak Kształtował się Kazimierski pejzaż
Kazimierz Marii Kuncewiczowej
Wszyscy tu byli znajomi
Na cmetarzu cmentarza w Kazimierzu Dolnym
Nieco informacji o żydach, bożnicach i cmentarzach żydowskich Kazimierza Dolnego (cz.1)
Synagoga w Kazimierzu n/Wisłą - losy religii i narodów
Przyjaciel o malarstwie Andrzeja Kołodziejka
Stanisław Jan Łazorek i jego Kazimierz
Nasz Dom
A przecież żal... - Tadeusz Augustynek
Lapidarium mojej pamięci - Julia Rusiecka
Prawie sto lat tułaczki
Psy w Kazimierzu były zawsze...


Kazimierz Dolny -> Brulion kazimierski on-line -> Brulion on-line NR2 -> Wspomnień o Janie Gotardzie ciąg dalszy

  Wspomnień o Janie Gotardzie ciąg dalszy

Fot. 3 - Fot. dostarczona przez Marię Przybyś. Siedzą: Jadwiga i Władysław Mokijewscy, jej dziadkowie. Stoją; rodzice Antonina i Jan Łyszczowie oraz Kazimierz Mokijewski, brat Antoniny.

1 A. Turowicz, Kazimierz Dolny w twórczości Jana Gotarda, „Brulion Kazimierski”, 2001, nr 1 (wiosna lato), s. 6–15.
2 Życiorys J. Gotarda zob. w: H. Kubaszewska, Gotard Jan, „Słownik Artystów Polskich i Obcych w Polsce Działających, Malarze, Rzeźbiarze, Graficy”, t. III, Wrocław 1975, s. 420–422; A. Turowicz, Jan Gotard (1898–1943) życie i twórczość, praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. A. Sieradzkiej, Instytut Historii Sztuki, Uniwersytet Warszawski, 2000 r., maszynopis w Bibliotece IHS UW.
3 Są to przede wszystkim: P. Górska, Paleta i pióro, Kraków 1960; W. Bartoszewicz, Buda na Powiślu, Warszawa 1983; J. Zamoyski,
Łukaszowcy — malarze i malarstwo Bractwa św. Łukasza, Warszawa 1989.
4 W. Bartoszewicz, op. cit., s. 87.
5 J. Zamoyski, op. cit., s. 36–39.
6 Było to kilka prac przedstawiających zmumifikowane zwłoki pochowane w XVII w. w podziemiach kościoła św. Anny w Kazimierzu. Trzy
z nich zakupiła nauczycielka z Instytutu Głuchoniemych w Warszawie, z czym wiąże się anegdota: Pani ta zaprosiła artystę na kawę do
swojego domu, gdzie „Truposze” wisiały na honorowym miejscu w salonie. Ich właścicielka wyjaśniła Gotardowi, że jest mu niezwykle
wdzięczna, gdyż do tej pory odwiedzało ją zbyt wielu gości, ale odkąd zawiesiła jego obrazy, sytuacja diametralnie się zmieniła (zob.:
J. Zamoyski, op. cit., s. 41). Wszystkie obrazy uznane są za zaginione, do naszych czasów dotrwała w zbiorach prywatnych jedynie
fotografia jednego z nich (zob.: A. Turowicz, Kazimierz Dolny w twórczości Jana Gotarda, op. cit., il. s. 8).
7 Cyt. i anegdota za: W. Bartoszewicz, op. cit., s. 88–89.
8 P. Górska, op. cit., s. 210
9 Jedna z takich sytuacji miała związek z obrazem Babka z syfonem (Panna Józia) z ok. 1930 r. (olej, deska, wymiary: 107 x 81, własność prywatna), namalowanym i zakupionym w Kazimierzu Dolnym. Babkę nabył Z.L. Dobrowolski, który przebywając na letnisku obserwował proces jej kończenia. Gotard nie umiał wycenić swego dzieła, dostał więc równowartość miesięcznej pensji Dobrowolskiego, gdyż sam na namalowanie obrazu poświęcił miesiąc pracy. Dobrowolski pracował na kierowniczym stanowisku w polsko-francuskiej spółce, suma ta
więc była bardzo wysoka — 2.000 zł. Być może właśnie wtedy Gotard kupił gospodarstwo chłopu z podkazimierskiej wsi. Wiadomo
z przekazu ustnego (A. Ściepuro z Muzeum Okręgowego w Toruniu usłyszał tę historię od K. Postawkowej z Muzeum Lubelskiego
w Lublinie, ona zaś od właściciela gospodarstwa), że dowiadując się przypadkowo o finansowych kłopotach chłopa, artysta obiecał kupić mu ziemię, gdy tylko sprzeda obraz. Tak się istotnie stało, o czym Gotard zakazał komukolwiek mówić. Inna historia dotyczy obrazu Myśliwy
z ok. 1933 r. (olej, zaginiony), wystawionego na XIX Biennale w Wenecji w 1934 r. Wysyłając swoje prace na wystawę do Włoch, Gotard celowo wycenił je bardzo wysoko, mając nadzieję, że odstraszy to potencjalnych nabywców. Tak się jednak nie stało, wg J. Zamoyskiego Myśliwego kupił bogaty Holender za zawrotną sumę 25.000 zł. (J. Zamoyski, op.cit., s. 90–91), zaś wg H. Kubaszewskiej obraz został sprzedany za 6.000 zł. Właścicielowi browaru z Zurichu (H. Kubaszewska, op. cit., s. 420). W. Bartoszewicz błędnie podaje, że chodzi
o obraz Ciotka, który został wystawiony w Wenecji ale nie został tam sprzedany (W. Bartoszewicz, op. cit., s. 90). Zarobione pieniądze Gotard natychmiast zaczął wydawać na zagraniczne farby i inne prezenty dla kolegów, prezes „Bractwa” J. Zamoyski „zaaresztował” honorarium
i zmusił artystę do kupna pracowni i nowego ubrania.
10 P. Górska, op. cit., s. 210. Górska wspomina również o wielkim wpływie jaki Gotard jako artysta, wywierał na kolegów z pracowni.
11 J. Gotard, B. Cybis, „ Epitafium” dla Stanisława Grabowskiego, 1923, litografia, papier, wymiary: 32,2 x 26,8; własność prywatna.
12 S. Grabowski (19011957) malarz, szkolny kolega artystów, w chwili powstania pracy miał 22 lata. Trudno dziś dociec, jakie wydarzenie
z 17 VIII 1923 r. zainspirowało twórców „makabrycznego” żartu, wiadomo, że w 1923 r. Grabowski poznał N. Chodasiewicz, swoją
przyszłą żonę.
13 J. Gotard, Pereat Mundus Vivat Ars, 1936, litografia, papier, wymiary: 61 x 44,7; własność prywatna.
14 Komizm przedstawienia staje się jeszcze bardziej widoczny, kiedy porównamy je z pracą Cz. Wdowiszewskiego Św. Jerzy z 1923 r. (litografia, papier naklejony na tekturę, wymiary: 50 x 39,5; Muzeum Okręgowe w Toruniu). W dynamicznej pracy Wdowiszewskiego św. Jerzy — rycerz w lśniącej zbroi na ogromnym wspiętym rumaku, atakuje kopią bestię, której łapy przypominają nogi mężczyzny z ryciny Gotarda. Obaj artyści studiowali grafikę u W. Skoczylasa, jest więc bardzo prawdopodobne, że praca Wdowiszewskiego oddziałała na
Pereat Mundus ... Gotarda.
15 J. Gotard, Dziad i Baba, przed 1928 r., ołówek, papier naklejony na karton, wymiary: 35 x 22; własność prywatna. Pracę tę zaliczam do kategorii „rysunku wystawowego”, którą obejmuję rysunki wykonane z niezwykłą pieczołowitością ołówkiem, wystawiane w l. 1928–1932 wraz z obrazami.
16 J. Gotard, Szkicownik, 1939–1941, sepia, pióro, lawowanie, ołówek, papier, wymiary: 28,2 x 21,7; Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: Rys. W. 4137 / 1–133.
17 J. Gotard, Dwie postacie, 1934, sepia, pióro, papier, wymiary: 15 x 13,5; Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: Dep. 2204.
18 Katalog Trzeciej Wystawy Bractwa Św. Łukasza, TZSP, Warszawa, 1932; własność prywatna.
19 Cyt. za: W. Bartoszewicz, op. cit., s. 87.
20 J. Gotard, Portret Stefana Płużańskiego, 1941, sepia, pióro, papier, wymiary: 28,1 x 20; Muzeum Narodowe w Warszawie, nr inw.: Rys.
W. 7013.
21 J. Gotard, Portret Antoniego Michalaka, przed 1928, olej, deska, wymiary: 89 x 81; własność prywatna.
22 J. Gotard, Madonna Kazimierska, ok. 1930, olej, sklejka, wymiary: 31 x 24; własność prywatna.
23 J. Gotard, Portret chłopca, ok. 1936, olej, dykta, wymiary: 75 x 64; Muzeum Nadwiślańskie, Kazimierz Dolny, nr inw.: MKD / 1321 / S.
24 J. Gotard, Portret Jankielowej, 1936, litografia, papier, wymiary: 50,5 x 42; Muzeum Lubelskie w Lublinie, nr inw. S /G / 1667 / ML.
Tytuł wg dokumentacji Muzeum Lubelskiego.
25 A. Turowicz, Kazimierz Dolny w twórczości Jana Gotarda, op. cit., il. s. 11.
26 A i J. Łyszczowie mieszkali w domu Michalaka pod Basztą prawdopodobnie od 1930 r. do sierpnia lub września 1939 r., kiedy przeprowadzili się do swojego domu na Dołach.
27 Wg W. Bartoszewicza Gotard został aresztowany przez gestapo w kawiarni, w której zarabiał rysowaniem portretów gości
i prawdopodobnie zabity na Szucha (W. Bartoszewicz, op. cit., s. 91–92). Wg J. Sandela artysta wraz z matką i bratem zostali zadenuncjowani jako Żydzi i natychmiast rozstrzelani (J. Sandel, W 50 rocznicę urodzin Jana Gotarda, „Mosty” (Łódź), 1948, nr 149 (z 30 XII), s. 6), innym razem Sandel pisze, że Gotard zginął przypadkowo na ulicy, gdzie rozpoznano w nim Żyda (J. Sandel, Pośmiertna wystawa ‘57 —
u żydowskich artystów plastyków, męczenników czasów okupacji 1939–45, „Opinia”, 1948, nr 36 (z 15 VI), s. 9). Wg M. Fuksa artysta zginął wraz z matką na Pawiaku w 1942 r. (pozostali podają jako datę śmierci rok 1943), jako „ukrywający się Żyd” (M. Fuks, Żydzi w Warszawie, życie codzienne, wydarzenia, ludzie, Poznań – Daszewice 1997, s. 346).
28 W. Podolski, Ze świata sztuki, „Myśl Narodowa”, 1932, nr 4 (z 24 I), s. 61–62.
1 2 3 4
Zobacz zdjęcia
Jan Gotard z Marysią Łyszczówną, ok 1938 r.

Fot. 3




Copyright ©2003-2009 by pozycjonowanie, strony www, stron www, serwisy, portale, sklepy internetowe
polecamy: nałęczów | weekend | słowacja |
sopot festiwal, sylwester, ferie zimowe