kazimierz dolny
imieniny: Wiktora i Małgorzaty
Środa 17 października 2018
Brulion on-line NR2
Wspomnień o Janie Gotardzie ciąg dalszy
Jak Kształtował się Kazimierski pejzaż
Kazimierz Marii Kuncewiczowej
Wszyscy tu byli znajomi
Na cmetarzu cmentarza w Kazimierzu Dolnym
Nieco informacji o żydach, bożnicach i cmentarzach żydowskich Kazimierza Dolnego (cz.1)
Synagoga w Kazimierzu n/Wisłą - losy religii i narodów
Przyjaciel o malarstwie Andrzeja Kołodziejka
Stanisław Jan Łazorek i jego Kazimierz
Nasz Dom
A przecież żal... - Tadeusz Augustynek
Lapidarium mojej pamięci - Julia Rusiecka
Prawie sto lat tułaczki
Psy w Kazimierzu były zawsze...


Kazimierz Dolny -> Brulion kazimierski on-line -> Brulion on-line NR2 -> Jak Kształtował się Kazimierski pejzaż

  Jak Kształtował się Kazimierski pejzaż

Thoracosaurus czyli krokodyl z Kamiennego Dołu i wyłaniający się ląd


W 1995 roku geolog Marcin Żarski z Państwowego Instytutu Geologicznego natrafił podczas badań na niezwykłe znalezisko w warstwie piaszczystej gezy, w nieczynnym kamieniołomie w Kamiennym Dole - wąwozie uchodzącym do doliny Wisły przy ul. Puławskiej w Kazimierzu. Otóż odkrył on pierwsze w Polsce, a czwarte w Europie (1859 r.: Mont Aime we Francji, 1888 r.: Maastricht w Holandii, 1924 r.: Limhamn
w Szwecji) fragmenty szkieletu krokodyla z rodzaju Thoracosaurus Leidy, 185210. Na podstawie analizy ślimaków i małżów wysunięto przypuszczenie, że w dolnym paleocenie, w przedziale czasowym 64,5 – 62,5 mln lat temu, kiedy żył, prowadzący morsko lądowy tryb życia, krokodyl, głębokość morza nie przekraczała 80 m, a temperatura wody wynosiła około 18°C.

W trzeciorzędzie morze stopniowo ustępuje z intere-sującego nas obszaru. Kolejne transgresje morza nie wpłyną już w znaczący sposób na budowę geologiczną Kazimierza Dolnego i jego okolic. Jeszcze tylko na stosunkowo krótko zalew morza oligoceńskiego (piętro trzeciorzędu) pozostawi swoje osady w postaci mułków i piasków (okolice Parchatki i Góry Puławskiej).

Pod koniec trzeciorzędu na wynurzony ląd, przez kolejne miliony lat, będą oddziaływały nie tylko siły tkwiące we wnętrzu Ziemi, ale także wyraźnie wycisną swoje piętno, kształtując krajobraz, procesy geologiczne zewnętrzne (egzogeniczne), związane głównie z działaniem: wody, lodowca i wiatru11. W poszczególnych okresach w zależności od zmian klimatycznych, każdy z tych czynników będzie rzeźbił powierzchnię terenu z różną intensywnością.

Daleko od Wisły

W trzeciorzędzie zaczynają się kształtować główne rysy rzeźby południowej części Polski i interesującego nas obszaru.

W warunkach panującego wówczas, zbliżonego do śródziemnomorskiego, klimatu podzwrotnikowego,
w następujących po sobie na przemian okresach wilgotnych i suchych, powierzchnia lądu podlega procesom niszczenia i wyrównywania. W czasach spokoju tektonicznego tworzą się rozległe spłaszczenia zwane powierzchniami zrównań.

Na południe od Kazimierza w ten sposób wykształciło się spłaszczenie o wysokościach bezwzględnych mieszczą-cych się w przedziale 170 – 190 m n.p.m., odpowiadające dzisiejszej powierzchni wierzchowinowej Równiny Bełży-ckiej (tzw. poziom średni Wyżyny Lubelskiej).

Pod koniec trzeciorzędu, w jego ostatnim piętrze zwanym pliocenem, około 3 miliony lat temu12, doszło do bardzo ważnego wydarzenia. Otóż utworzył się prawdo-podobnie wtedy przełom Wisły przez wyżyny środkowo-polskie, od Zawichostu po Puławy13. Wcięcie Wisły w podłoże następowało stopniowo, wraz z dźwiganiem się pasa wyżyn. Taki typ przełomu nazywany jest przez geologów przełomem antecedentnym. Przełom ten jednak na odcinku północnym nie pokrywał się z dzisiejszym przebiegiem doliny Wisły pod Kazimierzem i znajdował się kilka kilometrów (3 – 4 km) na zachód od Janowca, Wojszyna i Nasiłowa.

Prawisła płynąc wówczas wraz z innymi rzekami do rozległego zbiornika słodkowodnego obejmującego środkową Polskę (tzw. depresja centralna) sypała na północ od przełomu wielki stożek napływowy zbudowany ze żwirów, piasków i mułów.

W pliocenie dochodzi prawdopodobnie do wyprepa-rowania w miękkich skałach węglanowych typu margiel
i kreda pisząca Kotliny Chodelskiej i rozcięcia uformowanej tam podczas ruchów laramijskich łagodnej struktury fałdowej (antyklinarnej). Następuje inwersja (odwrócenie) rzeźby w stosunku do budowy geologicznej14. Formuje się tak charakterystyczna dla Kazimierskiego Parku Krajobrazowego krawędź Równiny Bełżyckiej w okolicach Dobrego i Pod-górza. Krawędź ta nawiązuje do linii nieciągłości tektonicznej (uskoku) w skałach podłoża – ma więc ona założenia tektoniczne.

Na północ od Kazimierza, Rzeczycy i Wąwolnicy,
w pliocenie kształtuje się spłaszczenie powierzchni na poziomie 150 - 170 m n.p.m., ograniczone od południa krawędzią starszego poziomu zrównania. Równolegle, do rozwijającej się w tym czasie doliny Bystrej, zachowują się w formie izolowanych wzgórz - ostańców fragmenty wyższego poziomu zrównania (170 - 190 m n.p.m.). W obliczu zmian klimatycznych zajdą tu istotne przekształcenia w rzeźbie terenu w następnym okresie.
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Zobacz zdjęcia
ślimak Volutispia kasimiri

Uproszczony szkic Małopolskiego Przełomu Wisły. (wg. H. Murszczaka) linia kropkowaną oznaczono prawisłę a linią przerywaną jej pradolinę

Ząb mamuta we włostowickim kościele, fot. z przewodnika Al. Janowskiego

Kamieniołom komorowy w Bochotnicy.fot. A. Pawłowski

Głębocznica lessowa na Kwaskowej Górze w Kazimierzu Dolnym. Fotografia wykonana przez Stanisława Koziorowskiego przed 1918 r

Wezbrany Grodarz sfotografowany przez Stanisława Koziorowskiego w latach trzydziestych (1919?)




Copyright ©2003-2009 by pozycjonowanie, strony www, stron www, serwisy, portale, sklepy internetowe
polecamy: nałęczów | weekend | słowacja |
sopot festiwal, sylwester, ferie zimowe